Op Google video (10 minuten): een oude propagandafilm over despotisme, en vooral de angst voor despotisme. Eerlijk gezegd, zo verouderd is de film nu ook weer niet.

We kunnen het despotisme in drie variëteiten opsplitsen:

1. Het religieuze despotisme: Dit was tot het einde van de middeleeuwen in Europa een vast onderdeel van de regering, omdat de Europese bevolking niet zeker was van het leven na de dood en niet kon verklaren of er wel of geen god was. Het geloof werd als vaststaand gegeven geaccepteerd door alle lagen van de bevolking en tot zekerheid verheven door de heersende religieuze elite. Hieraan kwam een eind aan in de laat 15de en begin 16de eeuw. Allereerst door de renaissance die de wedergeboorte betrof van de oude Griekse en Romeinse culturele erfenissen op het gebied van kunsten en wetenschappen. Ten tweede was dit tijdperk ook het begin van de reformatie, zodat de christelijke cultuur opeens concurrentie kreeg in de geloofswereld en niet alles als vanzelfsprekend werd beschouwd en vraagtekens werden gezet bij de heersende religieuze elite. Jammer genoeg is deze vorm van despotisme nog niet verdwenen, getuige bijvoorbeeld de toestand in het Midden-Oosten of in Noord-Ierland.

2. Het feodale despotisme: Deze despotismevorm heeft vanaf het begin van de menselijke "beschaving" een leidende rol gespeeld binnen de maatschappelijke verhoudingen, vanwege de aanspraak op en distributie van eigendommen, waaronder ook horigheid en slavernij behoorde. Pas na de Verlichting en met name de Amerikaanse en Franse revoluties begon er een einde aan deze vorm van onderdrukking te komen. De horigheid en slavernij werden daarna langzaam maar zeker afgeschaft, culminerend in de totale afschaffing daarvan in de tweede helft van de 19de eeuw. Helaas vindt deze vorm van onderdrukking nog steeds plaats in een paar landen in de derde wereld. Maar het einde daarvan is gelukkig in zicht.

3. Het socialistische despotisme :  Het socialistische despotisme is eigenlijk geboren in de 18de eeuw onder leiding van een aantal filosofen, die tijdens de Verlichting naar voren waren gekomen, zoals Voltaire, Rousseau en Kant. Deze stelden de staat als almachtige en zagen de overheid als de vervanger van zowel het feodale als religieuze despotisme. Terwijl de Amerikaanse revolutie een klassiek-liberale revolutie is geweest, vormde de Franse revolutie juist de basis voor de latere socialistische staat. Alle andere revoluties breidden voort op deze ideologie. De revolutie van 1848 in Frankrijk en de Russische lagen allemaal in het verlengde van de Franse revolutie van 1789. In de laat 19de eeuw en de 20ste eeuw heeft het socialistische despotisme een flinke stempel gedrukt op de overheden in de wereld. Talloze slachtoffers heeft dit tot gevolg gehad, met als dieptepunten de slachtingen van het Nazi-regime, de Stalin-, Mao- en Pol Pot-terreur. Landen als Cuba en Noord-Korea zuchten nog steeds onder deze vorm van despotisme.

(uit Vrijspreker)