Af en toe krijgen we op de Appelogenredactie zware boterhammen toegestuurd. Zo ook dit artikel over de regeringscrisis (en het al dan niet leiden tot een regimewissel) van H.F. Van Uytland. Een zware brok, maar dat is zeker geen reden tot negeren. Veel leesplezier.

De regeringscrisis: een generatieconflict dat kan leiden tot een regimewissel?

Er zijn talrijke factoren die bepalen waarom er momenteel geen federale regering kan gevormd worden. Er zijn een aantal triviale en ook zwaarwichtige factoren, maar één factor is het actuele generatieconflict bij de politici. Een generatieconflict dat echter ook een soort van regimewissel kan meebrengen, namelijk door een ander concept van wat democratie is of moet zijn.

Kijk eens goed naar de vertegenwoordigers van deze twee generaties en leef je in het type van mens in, hun “persoonlijkheid” om zo te zeggen, van vooreerst de nieuwe generatie politici in België. Ik bedoel de Van Deursen, Letermes, Decrems, de Somers, de De Wevers en co. Aan Franstalige kant de Maingains en de Milquets (?) (typisch Brusselse atmosfeer, niet Waals), maar niet zozeer een Didier Reynders. Zet die politici nu daartegenover, qua perceptie van hun persoonlijkheid, het gevoel namelijk dat er volgens jou van hen uitgaat, de sfeer, dat wat je achter hun verschijning vermoedt aan verborgen belangen, afspraken, manier van leven en beleven, van denken, voelen, van benaderen van andere personen en problemen, politieke en andere, enzovoort.

Zet dat allemaal nu eens tegenover de ‘voorafgaande’ generatie, mensen als bijvoorbeeld Louis Tobback, Karel De Gucht, Patrick De Wael, Herman Decroo, Louis Michel, Vera Dua, Jean-Luc Dehaene, beide Van Rompuy’s, Guy Verhofstadt, Johan Van de Lanotte en Frank Vandenbroucke, zelfs Didier Reynders, Elio Di Rupo en Jean-Marie De Decker. Neem er voor mijn part zelfs Gerolf Annemans maar bij. Maar niet Filip De Winter; hij was misschien wel de eerste zwaluw van het nieuwe type? Wie weet…

Tribale leiders?

Wat volgens mij daarbij opvalt is dat er meer is dan alleen een trendbreuk in het “type” van mens en politieker. Het oudere type – al een beetje “passé”? – is echt algemeen “Belgisch”, subtype Waal, Vlaming of Brusselaar, gewend met mekaar en in alle talen en gemeenschappen om te gaan, elkaar te verstaan en zich gemakkelijk en spontaan te kunnen inleven en identificeren met gelijk welke inwoner van ons koninkrijk; Waal, Vlaming, Brusselaar, Oostkanton, om het even. En elke inwoner kan er op zijn beurt zichzelf wat in terugvinden (of politiek haten, om het even).

De recente generatie valt echter op door haar dwangmatig gefocust zijn op eigen gedoe, eigen regio en zijn enge grenzen en belangen, zonder enige voeling of perspectief te kunnen opbrengen dat verder gaat dan eigen fermette met boomgaard. Vooral een uitgesproken wit–zwart vijanddenken over “de anderen” is hen gemeen: “zij” van hier en “zij” van daar en “wij” altijd de onschuld zelf. Kaakslagen over en weer, maar het zijn geen klassieke kaakslagen meer van de ouderwetse Vlaamsgezinde IJzerbedevaarder of Zangfeester of Volksbeweger. Neen, die zijn allemaal dik aan hun pensioen toe. Het zijn allemaal jonge “harde rechtsen”, met de daarbij horende engheid van gevoelen en begrip; gevolg van een overdosis aan handig gecamoufleerde vijandigheid van inborst.

Gemanierde arrogantie heeft de fierheid vervangen en het respect en zelfbewustzijn. Het hart is er niet meer bij voor gelijk welke van de overige delen van het Belgisch grondgebied. Ook niet voor enig buitenland. Evenmin is de “commerçant” nog in hen ontwikkeld, die weet te loven en te bieden, typische vertegenwoordiger van de vredelievende burger van een Open Society (Karl Popper), Belgisch subtype. Innerlijk is er de regel van de brutale macht en tegenmacht, druk en tegendruk, rücksichtlos, ruthless. Dus is er geen identificatie mogelijk met elkaar over de taalgrenzen heen, dus is er geen vertrouwen meer mogelijk in elkaar, dus kan er geen regering samengesteld worden. Het tribalisme en de mutuele paranoia viert hoogdagen in ons land. Fundamentalisme op zijn Vlaams, Waals en Brussels. Amai moedertje België, dat ons al die jaren geborgen hield in haar ruime schoot en iedereen wel de borst wist te geven als het krijsen te erg werd.

Echte Belgen ontmoeten de fundi’s

De ‘echte Belgen’ die wij in grote getale, wat zeg ik, in overgrote meerderheid altijd geweest zijn en zullen blijven, kankeren en vitten op elkaar en op alles, verstaan er letterlijk niets van, zijn de draad kwijt. Ze zijn een geruisloze regimewissel aan het meemaken, zitten ineens in een andere maatschappelijke orde, zowel in het Zuiden als in het Noorden. Ze blijven lethargisch afwachten, net zoals de Amerikanen van toen, in de eerste maanden van het Bush-bewind. Ook zij reageerden afwachtend  en waren zich evenmin bewust van de ingrijpende “regimewissel” die inmiddels plaats had gevonden. Die heeft zich toen al snel komen “implementeren” in zijn ondertussen maar al te goed bekende calamiteiten.

Net als de Amerikanen van toen beleven wij nu wellicht, met of zonder een federale regering, de overname van het ganse land en van alle regio’s door een generatie van  fundi’s, evangelicals vermomd als nationalisten, met achter hun rug verscholen de ultrarechtse economische ideologen en economen inbegrepen, met hun  vrij cynische, business like manier van doen en hun rechtse reflex van moraalridder (migranten en allochtonen, let op uw zaak; arbeiders en bedienden, let op uw werk en wedde), gladde jongens, soms zelfs meer Engelstalig dan Nederlands- of Franstalig, goed thuis in allerlei “inner circles” (het heet hier nog een of andere obscure ‘orde’ of ’groep’, of een golfclub of tennisclub, in plaats van de ‘loges’ zoals in de VS). Opgelost binnenkort, heel die taalstrijd van de vaderen, meegezogen in het kielzog van de laatste, gedateerde oudere generatie.

Maar jullie hebben er wel voor gestemd, sukkels.

Met andere woorden, de meerderheid van de Belgen heeft, afgaande op zijn buikgevoel gestemd voor dit “type” van mens. Waarmee anders zou je moeten stemmen dan met je buikgevoel? Toch niet met je redelijk verstand dat de programma’s met kennis van zaken tegen elkaar heeft afgewogen? Ze hebben daarmee hun eigen drijfveren van het ogenblik blootgegeven en hun voorkeur laten blijken voor dit harde type van fundamentalistische, superrechtse, rechttoe–rechtaan, bullheaded persoonlijkheden.

Dat een dergelijke persoonlijkheid gegarandeerd een broedplaats is van domheid door verblinding, botte gewelddadigheid, behept met een grote emotionaliteit maar met weinig of geen gevoelsleven of vermogens tot (sociale) bewogenheid of inleven in anderen, zullen ze pas later, veel later misschien ondervinden. Bijvoorbeeld in de manier waarop keuzes gemaakt zullen worden inzake economische belangen, arbeidsconflicten, binnenlandse en buitenlandse affiniteiten en verdragen… Sluw en slim zijn ze wel die fundi-rakkers, heel sluw soms en meesterlijk in het verbergen van hun ware bedoelingen (“double speech” gegarandeerd).

Geen communautaire maar een ethische confrontatie

We zitten er mee en het Belgische Model van “common sense” en verdraagzaamheid kraakt in zijn voegen. Na de affaire Dutroux is dit de tweede grondige ethische confrontatie die de Belgen met zichzelf meemaken. Let wel: ethische confrontatie en geen communautaire! Het communautaire geschil is het voertuig waarmee het ethische probleem aangebracht wordt. En als zodanig verdoezelt het de ware aard en dramatiek van het conflict. Het is namelijk onmogelijk voor een dergelijk ‘fundamentalistisch’ type van mens om breder te kunnen “invoelen” of vredelievend en solidair te identificeren met een andere volksgemeenschap dan met de eigen stamgenoten. Het zijn typische tribale mensen. Stamgenoten eerst dus! Dus is het van ‘zij’ en ‘wij’ en “wij hebben gelijk en dragen geen schuld en zijn uiteraard de besten”.

Wat er gebeurt, God beware, als in een dergelijk proces het toch komt tot een fatale scheiding en een onafhankelijke Vlaamse staat gecreëerd wordt, onder het impuls en gezag van een dergelijke soort van mensen, is een heel interessante denkoefening waard. Denk niet dat we dan Monaco in het groot zullen mogen worden. Want denk niet dat het vijanddenken, het opdelen in  ‘zij’ en ‘wij’ dan ophoudt bij die mensen, of dat ze ineens heel democratische reflexen krijgen. De psychologisch obsessieve toestand van ingehouden vijandigheid moet zich dan richten naar binnen toe, naar de eigen burgers van de nieuwe staat en volksgemeenschap. Wat er allemaal kan gebeuren als dit proces zich doorzet is een tweede artikel waard…

Identificatie van dezelfde geesten in één ideologie, dominantie en vijandigheid als reactie tegen de angst in zichzelf.

Dit menstype is wel zeer vlug en spontaan geneigd om te identificeren met grote ideologische groepen van over de landsgrenzen, als die aangevoeld worden als geestgenoten, deelgenoten van dezelfde “waarden en normen” van waar ter wereld ook. Je weet wel: goed en kwaad; de vrije wereld tegen schurkenstaten; permanente “War on Terror”, met een Patriot Act om u tegen te zeggen; voor ons of tegen ons; zij de terroristen en wij de freedomfighters, grote democraten en verlichte geesten van de “Europese Grieks-Christelijke beschaving”, genre Ratzinger.

Alhoewel ook dat relatief is of liever goed dient begrepen te worden: potentiële vijand is in principe iedere niet–stamgenoot, behalve degene van wie de belangen (tijdelijk) samenvallen met die van de eigen stam of “tribe”. Zo, en alleen op die manier, kan men bijvoorbeeld verklaren dat de affiniteiten van mandatarissen van het Vlaams Belang, de geestelijke en dikwijls genetische erfgenamen van de oorlogscollaboratie met het nazisme, samen vallen met en zich goed thuis voelen bij, zich dus kunnen identificeren met de ultra–rechtse neoconservatieve ideologen van de VS én ook met de ultra–rechtse Zionistische ideologen in de staat Israël. Dat ze daarentegen alle Arabieren haten en vrezen als hun aartsvijanden is even goed zo te verklaren. Niet alle moslims, mijnheer, want bijvoorbeeld tegen Indonesiërs – het grootste moslimland ter wereld – hebben ze niets. De Arabieren – moslims en anderen – staan cultureel en ideologisch te ver van hen om identificatie met de factie van de terroristische fundamentalisten onder hen mogelijk te maken. Anders hadden ze die misschien “freedomfighters” genoemd?!

De toegenomen vitaliteit van deze ontwaakte, jonge volken doet de algemene angst en vijandigheid naar deze volksgemeenschappen in hun geheel oplaaien. En misschien is er zelfs wederzijds een echo in hun genen aanwezig van de kruisvaarders tegen de Sarasenen. Wie weet… Westerlingen en Arabieren zijn voor elkaar de spiegel van zichzelf geworden waarin ze echter zichzelf niet herkennen, maar als vijand haten. Projectie van zelfhaat komt hier om de hoek kijken, want eigenlijk en tenslotte is het ene fundamentalisme het andere waard en zijn het maar twee formuleringen van dezelfde reflex. Maar ‘het onze’ is vanzelfsprekend beter en vertrouwder, want ‘van ons’ en de uitwerking ervan wordt in het Westen aan de staatsmacht en hun legers en aanverwanten toevertrouwd en niet aan de volksmassa of aan een revolutionaire beweging.

Een ethische keuze in een politieke confrontatie

Amerika en Groot-Brittannië had zijn Bush of Blair. Frankrijk heeft nu zijn Sarkozy. Balkenende in Nederland is een Bart De Wever waard, qua rechtse arrogantie en sluwheid tegelijk, al heeft de eerste precies al wat bijgeleerd. Silvio Berlusconi en José Aznar hebben we al zien komen en gaan. Angela Merkel is wellicht wat meer vrouwelijk floue en het is misschien een deugddoend signaal dat ze de populairste politica geworden schijnt te zijn. Oef, maar toch oppassen. De Poolse eerste minister heeft het moeten afleggen, zijn broer-president moet aanstaande september ook wijken. Sharon is levend dood en ze hebben daar in Israël nog geen  generaal gevonden die hard genoeg is om hem ‘waardig’ op te volgen. Poetin, Russische versie, kan het stilaan ook niet meer verbergen wie en wat hij vertegenwoordigt. John Howard in Australië vertegenwoordigt Antartica. Over hen allen waakt dan nog eens de mediamagnaat Rupert Murdoch. Wij, in België, moesten nog beginnen. Sorry.

België, federaal of confederaal, we zullen volgen in die golf van confrontatie met onszelf. Maar omdat de grenzen van onze stammen en dus van onze tribaliteit zo kleinschalig dicht langs onze achtertuintjes passeren, beleven we de ‘wereldproblemen’ op schaalmodel, op dorpsmodel…. Als bij een oefensessie. Hopelijk blijft het vrij onschuldig, zo kunnen de anderen ook wat leren. Als ze willen leren tenminste. Dikwijls toch zijn we gangmakers en ethische voorlopers voor andere volken en staten, bijna ondanks onszelf. Denk aan de affaire Dutroux. Denk aan onze circusvaardigheden bij het sluiten van politieke compromissen zonder wapengeweld, tussen talen en volken. Denk aan ons misprijzend voorbijgaan aan alles wat overtrokken staatsmacht betreft, zijn symbolen en “pomp and circumstance". Of meen je werkelijk dat we meer met de Vlaamse Leeuw zullen staan zwaaien als “Vlaanderen onafhankelijk” zou zijn? Denk aan onze uiteindelijk grote tolerantie gepaard aan vredelievendheid. Maar we moeten ons wel bewust worden van wat er echt op het spel staat. En dat is niet weinig en het is al helemaal geen “splitsing van B.H.V.” meer.